Şîlan Doskî
Helbesta Çima! ya Nivîskar Ezîz Xemcivîn wekî pirsgeha xwedî hest û dîmen, di nava wêjeya kurdî de derdikeve. Ew pirsên ku helbest dikare ji xwe bike: “Çima ez hîn jî hebûm?” û “Çima jiyan bi awayekî tê girtin, lê divê ez bimirim?” Helbest wekî tîrêj di deriyê xewnan, hest û dîmenên hunerî de têxistinê dike û xwendekar di nav rêya hunerî û felsefî de digere.
Ev helbest dest bi pirsên bingehîn dike: “Çima mirî me? Çima dema xwe neçar dibim?” Ev pirs di dil û bîra xwendekar de şemalên xewnî û lawaz tê şopandin. Camus di Efsaneya Sîsîfosê de(Le Mythe de Sisyphe) mirin û hebûbûn wekî seyir têne nîşandan; li vir, Xemcivîn di huner û zimanê xwe de bûyerek seyir û sosret bi hest û lirîkê li pey digere.
Hestên lawaz û xewnên dilsoz, helbest bi peyvên xwe, wekî: “Dema bêhêz dibim, çavên min têra şîn û çiyayên xewnî têne berçav,” hestên lawaz û xewnên dilsoz nîşan dide ku li vir wekî rêber hate bîranîn: di xewn û lawazî de huner wekî nepakiya rêwîtî tê xuyang kirin. Hestên lawaz ne wekî nerazîbûnê, lê wekî dîmenên xweş û girêdayî li ser dîroka hunerî û civakî xuya dibin.
Xemcivîn, pirtûk wekî mirina nemirbûnê nîşan dide: “Reşbelekên pirtûkan bê xwedî û bê xwendin dimirin.” Borges di Pirtûkxaneya Babilonê de pirtûk wekî îkon, pereste û destûra bîra nemirbûnê tê nîşandan. Helbest di zimanê xwe de pirtûk û huner wekî pişka nemirbûnê xuya dike, ku her hinekî jiyan bi rêya hunerî digel xatir û mirina jiyana rastîn ve tê girêdan.
Hunera nivîsandinê wekî armanc û xwediya mirovî, bi peyvên “Ne nanê sêlê me û ne şelaf im,” helbest jiyana rojane bi huner tê girêdan. Di vê helbestê de, huner wekî rêbazek armanca jiyan û xwedî ya mirovan xuya dike. Ev hest wekî rêwîtî li dijî çarçoveya cîhanê dibe, ku xwendekar dikare di nav dirûvê rojane de hestên xwe bibîne.
Nemirbûn di Medyaya Dijîtal de, dawiya helbestê — “Piştî mirinê tozê ji ser wêne û vêdyoyên min pak nekin” — girêdayî bi serdema nû ve ye. Ev peyv, nasnameya hunerî di medyaya dijîtal de tê tomarkirin û wekî şopên nemirbûnê tê xuyang kirin. Mirin wekî qirkirina hebûbûn tê şopandin, lê ev helbest di ziman û hunerê xwe de nemir dibin, ku huner dikare di bin pêşerojê de jî kevalên geşbînî pêşkêş bike.
Helbesta Kurdî li nav wêjeya cîhanî, herçend Çima! bi ziman û dirûvên kurdî hatiye nivîsîn, pirsên wê cîhanî ne. Shakespeare di sonetan de(Shakespeare, William (1609): Sonetên Shakespeare. London.) jî pirsên ku ew di nav huner û mirin de dike, bi awayekî nêzîkî gotina Xemcivîn e. Helbest di nava helbestên kurdî de wekî girêdayî bi huner û helbestên cîhanî tê xwendin.
Ev helbest di nav huner, mirin, xewn û hest de rûmeta geşbînî pêşkêş dike. Huner wekî armanca nemirbûnê xuya dibin, xwendekar di nav pirsan de xwedî têgihiştin û dirûvên geşbînî dibe. Ev helbest jî di wêjeya kurdî de wekî nimûneyek nûjen, lirîkî û hestdar xuya dike.
Çima!
Çima mirî me, an dikim ko bimirim bi xwedî û xwedan dibim?
Çima dema bêhêz, lawaz û bê hebûn dibim, şêrîn û bi hingiv dibim?
Çima bi dehan reşbelekên pirtûkan bi min re binax dibin, bê xwedî û bê xwendin dimirin?
Çima evqas qîrîn û guh girtî dibin?
Çima ne nanê sêlê me û ne şelaf im û ji tukesan re li çepikan nadim, piştguhkirî û bê pirsiyar dimînim?
Çima dinivîsînim, ji bo çi dinivîsînim, ji kê re dinivîsînim?
Ne poşman im,
lê piştî mirinê tozê ji ser wêne û vêdyoyên min pak nekin!
16.08.2025
Ezîz Xemcivîn
