Ji nivîsîna Tengezar Marînî
1.
Nivîskara Kurdistanî, Suzan Samancî, bi romana xwe ya dawî, Payîz an jî Ziyab, ku ji hêla weşanxaneya Avesta ve, li sala 2024 hatiye weşandin.
Di gel ku roman ji 87 rûpelên D5 pêk tê û li ser sê parçeyan dabeş bûye, lê di metin, vebêjî, liv, tevger, dem û fezaya xwe de, bi leheng, cih û ciwaniya xwe, pir xalên balkêş vedihewîne.
Her em ji sernavî berê xwe bidinê, dê bibînin ku peyvek e, ew jî PAYÎZ e, lê berovajî jî hatiye nivîsîn. Eger em peyva Payîz bi berepaşî bixwînin, dê bibe Zîyap, lê ji bo sivikbûnê p kiriye b, Ew bi xwe dinivîse û dibêje: ” Navê min Payîz e! Navê min î hundurîn jî Ziyab e! Payîz ronahî, Ziyab jî tarîtî ye.” R. 9.
Li vir roman ji sernavê ta bi dawiyê, li ser bingeha Dualîzmê hatiye avakirin û vehûnan. Weke ku Suzan dibêje me, Eger hun nebin xwe bixwe, hun dê weke hertiştê xweş bibin ” Kefa Sabûn” R. 9.
Ji ber lêkolîna li dorê vê romanê û li ser çend xelekan derkeve, em ê li destpêkê Suzan Samancî bixwe bi we bidim naskirin.
Suzan Samancı di 20ê Îlona 1962an de li Diyarbekirê ji dayik bû. Nivîskarî wek pîşeya xwe ya sereke hilbijart. Yekemîn helbestên wî yên giran di navbera salên 1985-1987an de di kovara Sanat Olayî de hatin weşandin. Pirtûka xwe ya yekem a çîrokan bi navê “Şev Dihele û diçe – Eriyip Gidiyor Gece” çap kir.
Bi weşandina pirtûka çîrokan Behna Gezoyê ji Hêlîn ê dihat- Reçine kokuyordu Helin” (Weşanên Can, 1993) hat çapkirin. Pirtûka wî ya sêyemîn a çîrokan “Çiyayên Bejî Berf Girt- Kıraç Dağlar Kar Tuttu” (Weşanên Can, 1996) derket û bi vê berhemê di sala 1997an de di Pêşbirka Çîrokên Orhan Kemal de xelata duyemîn wergirt. Di vê xelatê de her çendî bi rastî jî Sûzan Samancî cihê yekem hat dayîn, lê ji aliyê “Cemiyeta Rojnamegerên Edeneyê” ve nehat qebûlkirin. Di nîqaşên di nava endamên jûriyê de kesên ku bi gotina “Hûn rê li ber wêjeya civaka resteqinî û realîst digirin, ji dîwanê îstifa kiribûn. Piştî vê xelatê Suzan Samancı biryar da ku beşdarî tu xelatan nebe.
Pirtûka wî ya kurteçîrokan Suskunun Gölgesinde- Siya Bêdengiyê de” (İletişim Yayınları, 2001) hat çapkirin. Romana wî ya bi navê Korkun Irmağın’da “Di Robarê Tirsê de” di sala 2004an de ji nav weşanên “Metis”ê de derket, romana wî ya bi navê Halepçe’den Gelen Sevgili “Evîndarê Helepçeyê” ji weşanxaneya “. Weşanên Sel” di sala 2009’an de.
Di sala 2016’an de romana wî ya bi navê Koca Karınlı Kent “Bajarê zik mezin” ji aliyê Weşanên Ayrîntî ve hat çapkirin.
Suat Baran romana li ser romana “Korkunun Irmağında, “Ji travmaya ziman ber bi bêdengiyê” ve weke mijara tezê li ser lêkolin kir.
Rexnegirê Tirk Tufan Erbarıştıran li ser çirokên Suzan Samancı pirtûkek nivisî, bi navê “Li Ser Çirokên Suzan Samancı Ceribandinek” hate weşandin. Disa , Tufan Erbarıştıran li ser romana “Bajarê Zik Mezin” lêkolinek berfirehî nivîsî û bi du romanûsên Tirk re analizek ji felsefa Derrida berawird kir. Bi navê “Di wêjeya Tirkî de minakên Dahûrandina dekonstrüksiyon-Türk Edebiyatında Örneklerle Yapısöküm Çözümlemeleri” hat weşandin.
Cara yekem di sala 2015an de bi zimanê dayikê nivîsî, pirtûka wî ya kurteçîrokan “Ew Jin û Mêrê Bi Maske” ji nav weşanên Avesta derket. Yekemîn romana Samancî ya bi Kurdî “Mirzayê Reben 2019” û pirtûka wê ya çîrokan “Çirokên Jinên Dîl Şikestî” jî ji aliyê Weşanên Avesta 2021 ve hatin çapkirin. Çîrokên wî yên hilbijartî bi zimanê Fransî li Swîsreyê bi navê “Berçem û Rojînê” hatin çapkirin û çîroka wî ya bi navê “Du Dayîk” di sala 1997an de kovara PENa navneteweyî de cih girt. Realita Kurd a di çarçova wêjeyî de bi zimanek xûrt honandina wê bal kişand û gelek çîrokên wî di antolojiyê de cih girtine.
Her wiha ji aliyê Weşanxaneya Avesta ve Reçine Kokuyordu Hêlîn, bi navê “Bajarê Mirinê” bo kurdî hat wergerandin û Sukunun Gölgesinde, “Siya Bêdengiyê” ji aliyê Weşanxaneya Aramê ve hat çapkirin. Suzan Samancı ji sala 1995 heta 2011an bê navber, di rojnameyên Demokrasî, Gündem, Özgür Gündem û Tarafê de qunciknivîskar bû. Di sala 2008’an de li Cenevreyê bi cih bû û li Zanîngeha Bastionê ya Cenevreyê perwerdeya zimanê Fransî domand. Endamê PENa Kurd û Tirk û endamê PENa Romand a Swîsreyê ye.
Bi giştî ev roman, pir babetan li xwe werdigire û di demeke kurt de, dibe xewnek be, têkiliya mala xwe, bav, dê û qîz radixe û diyar dike, ka çawa pir caran, têkiliya mêran bi hev re, nexasime, hogir di rêkên xerab re biçe, dikare malbatê tert û belav bike. Her wisa, rewşa 1990 û bi jor de, dema qatilên nepen tîne bîra me, her weha hinek ji felsefeyên cuda,ـ ji wan ya Jaque Lacoune: ya dibêje 1. Binhişî ziman rêkdixe, û rola bingehîn ya ya ziman di avakirina nasnameyê de. (Ziman, daxwaz û binhişî) 2. Qûnaxa jinê. 3. Daxwaz û pêdivî. 4. Têgehiştina “Ê DIN û rewşenbîrî.
Suzan Samancî di vê romanê de, mîna fîlosofan, derbasî felsefeya Lacoune, kompleksên civatê dibe û derdixe, lê nêrîn û viziyoneke mirovahî kûr, bi hişmedî û zanebûn, bi berçavka şiroveyeke derûnî pêşkêş dike.
Her wisa jî hêza jinê, ku pala xwe daye “ “Wolf Woman” têgehek e ku di serî de ji hêla nivîskar Clarissa Pinkola Estés ve di pirtûka xwe ya “The Wolf Woman: The Wolf of the Female Soul” de deng veda. Ew aliyê arketîpal, hov ûkartêker ê jinêtiyê (çavpêvedan), ku bi gelemperî di civaka nûjen de tê tepisandin, sembolîze dike. Bi vedîtina vê hundurê “Jina Gur” re, jin dikarin têgihiştin, afirînerî û hêza xwe vegerînin û jiyanek rastîntir bijîn.
Ji xwe ew bi xwe dibêje: Payîz Ronahî ye, û Ziyab tarîtî ye, wate bingeha rahiştina romanê, dualîzm e.
Lê di parçeyên din de, em ê xal bi xal, şirove û ravekirinên xwe li ser her beşekî deynin pêş xwênerên xwe.
Dixwazim bibêjim, eger çendî mirov vê romanê, di gel 86 rûpel in, bixwîne, dê kûrtir, bikeve nav, felsefe, derûnnasî û wêjeyê de.
Li benda xelekên din bimînin.
