Mihyedîn Şêx Allî *Weke tê dizanîn , rijîma ku li Sûriyê serdest û desthilatdar , rijîma tek-partiyê ye , rijîma parta Be`is e û hew ! tevî ku – xwedê giravî –çend partiyên dî jî mîna ( P.yekîtî ya ereb a sosiyalîst , du partiyên komonîst , yekîtiya sosiyalîstên ereb … ) henin , lê , xwe di siha û çerçewa siyaset û helwestên parta serdest a Be`is de dibînin , û çê nabe serbixwe bin . Kêm – zêde , mirov dikare bêje , weke ew çend partiyên li welatên rojhilatî Ewropa , di dema rista sosyalîst de ku di siha partiyên komonîst de xwedî nav bûn (mînaka Bulgariya Cîfkof , Almaniya rojhilat a Honîkir , Romaniya Çawçîsko … ).
Civaka Sûrî ji sala 1963 an de , ketiye bela vê reng rijîma tek partiyê , rijîma (parta Be`is a erebî ya sosyalîst ) , û ji bîra nebe ku desthilatiya vê partiyê ji hîngê ve , ne bi helbijartinan bû , ew bi rastî , bi darê zorê , bi hêza leşkerî bû .
Ji hîngê ve , ango eve 48 salin , li Sûriyê helbijartineke mîna helbijartinên xelkê çê ne bûne , ne yên perlemnto û belediyan , nejî yên sendîqan …hwd .
Û li dirêjahiya vê demê , helbijartinên ku dibûn, tim û tim li gor bejin , sîstem û sînorên parta Be`is û diruşmên wê bûn , lewre jî , di çavên piraniya xelkê Sûriyê de – çi kurd çi ereb – pêkenîk û sexetekarî bû .
Ji xwe , nebûna qanûnekê bona lisazxistin , kar û barê komele û partiyan , qedexekirin û bi her hawî rêgirtina li ber karê rojnamevanî û ragihandinê , bi serde jî girtin û zorkirin li çi kesê ku nerazîbûna xwe ji vê rewşê heyî re bide xuyakirin , hêştiye û dihêle ku gelek tuşt li Sûriyê bervaja bêne fêmkirin , bêne veşartin , têkilhev û bincil bibin .
Ji navîna meha Avdara borî û bi vir de , doz û daxwaza azadiyê di nav civaka Sûrî de gol vedide , liv û tevgereke xwepêşandanên aştiyane li hinde parêzgeh , bajar û bajarokan destpê kiriye , nemaze li başûrê Sûriyê , nêzî sînorê Urdinê , parêzgeha Der`ayê , lê mixwabin , karbidestên rijîmê , netenê bi tund û tûjî , lê belê , bi kuştin û xwînherikandinê , xwestin wan xwepêşandanan ji ber hev bixin û bela wela bikin , lê zû bi zû bi ser neketin û xwepêşandan berfirehtir bûn û her çû xwîn herikî , Tank û Panzêrên artêşa dewletê jî derbazî holê bûn , hejmara kuştî , birîndar û girtiyan her çû pirtir bû , û digel şêweyên ragihandina germkirin û gurkirina rewşê , û piropaganda bêserî û bêbinî , diruşmên xwepêşandaran ji doza azadiyê derbazî doza rûxandina desthilatdariyê bûn .
Gelek malbat û hemwelatiyên Der`ayê koçber bûne , sînorê navnetewî ya Sûrî – Urdinî derbas kirine û îro roj li hêla Urdinê bicî dibin , weke çawa dora 240 kes ji hemwelatiyên Sûrî yên Turkmen ji parêzgeha Latakiyê koçber bûne û derbazî Turkiyê , li wîlayeta Hatay – Îskenderonê bicîbûne , lewre jî , gelek nêrîn û helwest , semîner , daxuyan û manşêt di derbarey rewşa Sûriyê de di medya yê de cî digrin … Çavdêr , siyasetmedar û rojnamevan bûyeran dişopînin , gelo ka berê Sûriyê li kû ye ? , û wê çi biqewime ? .
Hêz û dewletên rojhilata navîn , bi taybetî Turkiye , Îran , Îsra`îl , Hemas û Hizbulla , bi çavên vekirî û guhên bel , li rewşê mêze dikin , diponijin û ne dûre tevdîran distînin .
Yekîtiya Ewropî , rêvebiriya Obama , Bankî Mon û encûmena navnetewî ya mafên mirovan li Cinêvê , hemî bi dengên aşkere û zelal doz dikin ku hikumeta Sûriyê , van kiryarên xwe yên nemirovane bide rawestan , bê erê û na , bê dudilî , xwînrijandinê li dij hemwelatiyên xwe rawestîne , guh bide daxwazên gelê xwe û di zûtirîn dem de , xal û bendên lixweveger û reformê cîbicî bike .
Gelê kurd li Sûriyê digel partiyên tevgera xwe ya siyasî ya niştimanî , ne di guhê gê de ye , duh jî , îro û sibe jî , û ji berî van hemî xwepêşandanên ku li hin deverên Sûriyê rû didin , her û her piştgir bû û her dê piştgir be , bona hemî doz û çalakiyên demokratîk û aştiyane li seranserî Sûriyê , ji ber ku bawerî li cî ye ku , kurd bi tevgera xwe ya siyasî , par û birek ji tevgera Sûrî ya niştimanperwer , demokratîk û aştiyane ye , û jê cuda nabe , lewre jî divê di biryaran de hevpar be , û çendî Sûriyê bi xêr be , kurd dê bi xêr bin , ango çendî gavên demokrasiyê cîbicî bibin , ewqas hemî dê li karê bin .
Parastina pêvajo û berjewendiyên gelê kurd û çareserkirina pirsa wî ya netewî di siha heyameke demokratîk û aştiyane de ciyê xwe digre , û em bivên nevên , çendî dijayetî , kîn û kudret , kuştin û xwînrijandin li dar be , ewqas nexweşiyên şerxwazî , nijadperestî û paşverûtiyê serî hildidin û civak li şûn dimîne .
Dem ne dema şoreş û bersivdana bi tivingan û xwînherikandinê ye , dema me ewe ku , çareserkirina hemî pirs û pirsgirêkan divê bi rêbazên aştiyane , bi diyalog û hişmendî be .
Em di wê baweriyê de ne ku pêşeroja Sûriyê ne ji siyaset û rijîma tek patiyê re ye .
4.05.2011
* Sekretêrê parta yekîtî ya demokrat a kurd li Sûriyê .
