Mislim Şêx Hesen
Di dawiyên salên pênceyî yên sedsala bîstan de, yekem partiya siyasî ya Kurdî li Sûriyê hate damezrandin bi navê Partiya Demokrat a Kurd li Sûriyê, di 14ê Hezîranê 1957an de, bi berpirsyariya Nûredîn Zaza, da ku mafên gelê Kurd li Sûriyê biparêze û dabîn bike.
Di wê pêvajoyê de, Partiya Demokrat a Kurd li Sûriyê rastî gelek nakokiyên rêxistinî yên navxweyî hat, ku bûn sedema parçebûna partiyê. Ev jî bû destpêka çandek nebaş di nav tevgera siyasî ya Kurdî li Sûriyê de.
Ji wê demê ve heta niha, piraniya partiyên Kurdî li Sûriyê rastî dabeşbûn û parçebûnê hatine. Ev rewş bûye sedem ku hêjmara partiyên siyasî yên Kurdî bigihîje astek gelekî bilind û metirsîdar. Ev zêdebûna partiyan jî bûye cihê nerazîbûna gelê Kurd, ji ber ku rola wan di warê pratîkê de qels e, û şert û mercên heyî pêwîstî nake ku ewqas partî werin damezrandin an jî ji hev veqetînin. Her wiha, ti sedemên rast û têkildar ên berpêk ji bo damezrandina ewqas partiyan tune ne.
Lewra, em dibînin ku zêdetirî 50 partiyên siyasî yên Kurdî li Sûriyê hatine damezrandin, ku piraniya wan ji encamên parçebûn û nakokiyên navxweyî derketine holê, û hinên din jî li ser bingeha reqabet û nakokiyan, an jî bi destê aliyên Kurdistanî hatine çêkirin.
Di vê çarçoveyê de, tiştek balkêş ev e ku dema partiyek tê damezrandin an jî ji hev cuda dibe, di daxuyaniya xwe ya damezrandinê de her dem bang li yekîtî û lihevkirinê dike. Ev jî diyar dike ku piraniya van veqetandinan ne li ser bingehekî bîrdozî ya rastîn hatine avakirin.
Divê tevgera siyasî ya Kurdî hewl bide ku mekanîzmayekî rastîn û birêkûpêk ji xwe re çêbike, da ku rê li pêşiya parçebûnên nû were girtin. Her wiha, divê ev diyardeya parçebûnê ya berdewam di nav partiyên Kurdî de were rawestandin, ji ber ku bandorek neyînî li ser nav û rûmeta wan dike, û roj bi roj gel nefreta xwe nîşan dide, ji ber ku rola partiyan di nav civakê de qels û bêbandor dibe.
Ji aliyekî din, pirbûna partiyan dibe sedema windabûna helwesta Kurdî ya yekgirtî, û derî ji bo hêzên dijmin vedike ku vê dabeşbûnê ji bo berjewendiyên xwe bikar bînin.
Lê ji ber parçebûnên ku di nav tevgera Kurdî li Sûriyê de rû didin, tevgera Kurdî niha ne amade ye ku vê derfeta dîrokî û veguherînên girîng ên ku Sûriyê pê re rû bi rû ye, bi awayekî rast û berpirsyar sûd werbigire.
Ji ber vê yekê, îro ji her demê bêtir ji tevgera Kurdî tê xwestin ku bi cidî rêça xwe ji nû ve binirxîne, dev ji nakokiyên xwe berde, û rêzên xwe li ser bingehên rastîn û berpirsyarî ji nû ve birêxistin bike, da ku civak û gel wan paşguh neke, ji ber ku demeke girîng hatiye windakirin.
Lewra, divê tevgera Kurdî li Sûriyê kesayetiyek siyasî û yasayî ya yekgirtî ava bike, û rê li ber destwerdanên aliyên Kurdistanî di karûbarên Rojavayê Kurdistanê de were girtin.
Di dawiyê de, rêya çêtirîn ji bo partiyên Kurdî yên cidî di avakirina pergalek siyasî ya hevseng de ye ku li ser bingeha hevkarî û entegrasyonê ye, û têkiliyên saxlem li ser bingeha rêzgirtina hevbeş bi hêzên cûrbecûr ên Kurdî re ava dike, û dûrketina ji destwerdana di karûbarên navxweyî de pêk tîne, bi awayekî ku yekîtî xurt bike û xizmeta berjewendiyên bilind ên gelê Kurd bike.
4/5/2026
