Tengezar Marînî
Bi vê boneyê fermon ev nivîs:
Roja Zimanê Kurdî: Nîşaneke geş a berxwedana wêjeyî.
Dîrokek di salnameyê de ku ji hejmarekê pir wêdetir e – Roja Zimanê Kurdî mîna stêrkekê di tariya jibîrkirinê de dibiriqe. Ew nîşaneke bihêz a berxwedana çandî ye, bîranîneke bêdeng a tirs û tepeserkirinê ye, ku Kurd bi sedêsalan e kişandiye. Ew aliyên cihêreng ên nasnameyekê pîroz dike, ku mîna xalîçe û mehfûrekî rengîn bi hev ve girêdayî ye.
Di dîroka Kurdan de dem hene, ku dengê wan hatiye tepisandin, nemaze piştî îslamîzekirinê, ku her tiştê ne-Ereb ji jiyana civakî hatiye dûrxistin. Di nav vê şîna ji ber qedexekirina ziman û çanda xwe de, Roja Zimanê Kurdî heye, xweşî û bangek e ji bo rêzgirtina mafên hemû Kurdan.
Zimanê Kurdî, berekî bingehîn e di malbata zimanên Hind-Ewropî de, bi gelek zaravayên xwe – ji Kurmancî bigire heta Soranî, Kirdmancikî – dibiriqe û di dilê nasnameya Kurdî de ye. Lê belê geşbûna wan gelek caran ji ber bahozên siyasî û aloziyên civakî yên dîroka nûjen hatiye astengkirin, ku Kurdan kiriye neteweyên cuda û qadên jiyana wan parçe kiriye.
Li herêmên ku Kurd lê dijîn, bi taybetî li Tirkiye, Îran, Iraq û Sûriyeyê, zimanê Kurdî gelek caran bûye armanca guvaşeke sîstematîk. Dibistan hatin girtin, an jî rê bo vekirinê nehatiye dan, medya bêdeng kirine û êdî destûr nehat dayîn ku dengê Kurdan bê bihîstin. Vê yekê dubendiyek çêkir: pêkola jiholêrakirina nasnameya Kurd bû sedema dûrketina bi êş.
15ê Gulana 1932an di vê tariyê de tîrêjek ronahî bû. Di vê rojê de, Celadet Bedirxan bi danasîna tîpên latînî ji bo zimanê Kurdî şoreşek di hişê mirovên kurd de pêk anî. Gaveke wêrek ku ne tenê gihîştina nivîsandinê hêsan kir, lê di heman demê de pêlek toreyî, wêjeyî jî ber bi holê ve bir ku jiyana çandî ya Kurdan dewlemend kir. Lêbelê, ev pêşketin bi aloziyan hate nîşankirin ji ber ku zarava û rastnivîsên cûda li hev ketin û rêya yekîtîyê dijwar kirin.
Lê ev roj di dilê civaka Kurd de wekî lengerekî xurt dimîne, nîşaneke spasdariyê ji bo hemû kesên ku ji bo ziman û bermayên xwe şer kirine. Ew cejneke bîranînê ya bilind e, ku Kurd dikarin bi serbilindî li dîroka xwe binêrin û di heman demê de ji bo maf û azadiyên xwe rawestin. Çalakî û xebat ji bo aşnakirina giringî û bedewiya zimanê Kurdî – çirayeke, rêkên paşerojê ronî dike – ji ciwanan re têne kirin.
Xebat û têkoşîna ji bo naskirin û parastina zimanê Kurdî wekî her demê dijwar e. Tevgerên siyasî û destpêşxeriyên civakî dengê xwe bilind dikin û ji bo mafên Kurdan parêzvaniyê dikin – parastina bermayên çandî ji bo nifşên paşerojê dibe xet û xêza jiyanê.
Ji ber vê yekê, Roja Zimanê Kurdî ne tenê pîrozbahiya peyvan e, lê belê pîrozbahiya bizav û çalakiyên bêwestan ên gelê Kurd e. Pabendbûneke xurt bi nasname û çanda wan re, ku tevî sedêsalan bindestiyê jî dijî.
Di vê rojê de, zimanê Kurdî tê rûmetdarkirin, û ruhê Kurdan ê bêwestan û nayê şikestin, hêza çand û ziman wekî amûrekî ji bo azadî û parastina nasnameyê tîne bîra me.
Destên wan sax be, ên di ber û ji bo geşkirin û pêşedebirinan vî zimanê birîndar û pîroz xebat û têkoşan kirine û ên hîn li ser vê xebatê berdewam in û ew ên hîn jî werin û xebata nûkirin, bedewkirin û dewlemendkirina vî stûnê nasnameyê bikin.
