Rebhan Remezan
Weke zêdekirinek li ser tiştên ku min berê di gelek gotaran de nivîsandibûn, yên ku xwendineke rexneyî li ser rûçikên xebata siyasî li welatê me Sûriyê dihewand, îro nakokiyeke balkêş û heta şokker derdikeve holê, ku rastiya çepa Sûrî bi gelemperî, û hinek partiyên Kurdî yên Sûrî bi taybetî hilavaşîne. Ev hêzên ku di Şoreşa Sûriyê de bi xurtî wek kes, kadroyên meydanî û çalakvanên ragihandinê di dilê tevgera xwepêşandanê û kolana serhildêr a li dijî rejîma berê de amade bûn, lê mixabin di heman demê de wek hêzeke siyasî li ser erdê di hundur de, yekbûyî û xwedî stratejiyeke rênîşander û eşkere ku bikaribe rêberiyê bike yan bandorê li ser rûçikên guhertinê bike, winda bûn.
Ev veqetîna di navbera “kolana zindî” û “rêxistina krîzkirî” de me vedigerîne ser kokên krîza binyadî ya ku rejîma çewsker bi dehsalan xwedî kiriye. Partiyên çepa kevneperest a Sûrî di bin sîbata rejîma berê de helwesteke navîn û gewr girtin; ew di navbera agirê xwepêşandanên gelêrî yên berfireh ên li dijî rejîmeke hov a ku bajarok, gund û herêmên Sûriyê bombebaran û wêran dikirin, û desthilatdariyek ku ew hêz bi qirşikên maseyan û kursiyên di hundurê “Meclîsa Serserî” de (ya ku Hafizê mefhur bi derew jê re digot Meclîsa Gel) xelat dikirin, winda bibûn. Ji ber tirsa ku van partiyan cihên xwe yên kar di wî meclîsê de winda neken, û ji bo parastina wezaretên marjînal ên ku tu tiştî bi pêş û paş naxin, wan helwesteke bêtifaq û bêçare li hember rûxandina rejîmê girtin, û bi vî rengî sermayeya xwe ya dîrokî û prensîbên xwe yên bingehîn qurban kirin.
Di vê çarçoveyê de, nebûna çalakiya partiyetî ne biryareke tesadufî bû, belê encama siyaseteke pergalî ya şeytanîkirina xebata partiyetî ku rejîma berê agirê wê pêxist, bi armanca belavkirina çanda “bêpartiyetî” û tevlêbûna nerênî di nav girseyên ciwanan de di hundurê welat de. Vê siyasetê dûrketina ji têkoşîna siyasî ya rêxistinî çand, û bandorên wê dirêj bûn da ku peyvçûna Sûriyan di sirgûnên derveyî sînoran de jî bişopîne, bi taybetî ku partiyên “Enbûya Serserî” li ber makîneya leşkerî rûniştin û lihevhatin kirin da ku hebûna xwe biparêzin, di demekê de ku rejîmê revandiyên ji dojeha hukmê xwe li welatên penaberiyê bi tirs û teroreke bêhempa şopand, ku ev yek bû asteng ku gelek kes bi eşkere dijminatiya xwe li hember hovîtî û sûcên wî diyar bikin.
Legel kû ev partiyên ku beşdarî eniya sexte bibûn, mîna amûran bûn ji bo spîkirina rûyê rejîmê û parastina tezên wê, tevî destwerdana eşkere ya dezgehên wê yên ewlehiyê di endezyariya perçebûn û duberebûnên wan yên piralî de daku lawaz û girêdayî bimînin. Li vir em ketina van partiyan di hemêza Esed de bi bîr tînin, bi taybetî Partiya Komunîst a Sûrî ku ji ber tevlêbûna wê di wê eniya dij-neteweyî de bû “Erebî Sûrî”, û wekî ku di gotareke min a berê de li ser vê bikaranîna kirêgirtî hatibû:
“.. Wan çepikan ji bo mîratgir re lêdan, û yên ku ji wan veqetiyabûn û yên ku partiya Baas piştî ku ew parçe kirin bûn perçeyên ku bi navê ‘baskê Yûsif Feysel’ û ‘baskê Mirad Yûsif’ hatin naskirin, û yekî din ji bo Yûsif Nimr ku jê re digot ‘Yekîtiya Komunîstên Sûrî’, paşê rejîmê ew di çarçoveya tiştê ku jê re tê gotin Partiya Komunîst a Sûrî – baskê Feysel kom kirin.. Di derbarê Komîteya Neteweyî ya ji bo Yekîtiya Komunîstên Sûriyê ku serkêşiya wê ji aliyê pehlewanê ku doktoraya xwe ji Moskowê girtiye ‘Qedrî Cemîl’ ve dihat kirin, ew bi bêşermî bi rejîmê re beşdarî êrîşa li ser Şoreşa Sûriyê bû, û sîfeta çeteyên çekdar da ser tevgera gelêrî.”
Di şahdeteke dîrokî de li ser vê ketina exlakî û siyasî, Qedrî Cemîl ji bo kanala NBN ya Libnanî di roja Înê de ku dikeve 4’ê Gûlana 2012’an de wiha daxuyand: “Çareseriya ewlehiyê divê bibe beşek ji pergala siyasî ya giştgirtî”, û dît ku “tiştê ku tê xwestin ew e ku çareseriya ewlehiyê bi çareseriya siyasî re bê girêdan”; ku ev rewakirineke veşartî û kirêt a makîneya kuştinê ya Esedî bû.
Ev mîrateya giran a çewskariyê tenê di sînorên wêrankirina siyasetê de neman, belê derbasî pratîkkirina siyaseta nefretê ya hov û pergalî di navbera pêkhateyên civaka Sûrî de bû, û afirandina nakokiyên dêmografî û nasnameyî hainatî yên çêkirî bi armanca lêdana Sûriyan bi hevdu re. Li hember vê rastiyê, em îro rû bi rûyê pirsgirêkek exlakî û siyasî ya dualî ne: jin û ciwanên ku sotemeniya guhertinê û afirînerên gotara rastî ne di qadan de, xwe dûrxistî yan wekî nûnerên sembolîk û marjînal di navendên biryardanê yên rêxistinî yên çep û tevgerên siyasî yên heyî de dibînin. Û çareserkirina vê nakokiya bingehîn şertê yekem ê binyadî ye ji bo vegerandina pêbaweriya her projeyeke nûjen a neteweyî.
Li vir hewcedariya lezgîn ji bo vekirina diyalogeke neteweyî ya wêrek û kûr di navbera Tevgera Neteweyî ya Sûrî ya Demokratîk – Sekular a vekirî û Tevgera Neteweyî ya Kurdî li Sûriyê derdikeve pêş, ku wekî şirîkê pratîkî di parastina Sûriyeke neteweyî ya ku her kesî dihewîne de ye. Girîngiya van nêzîkatiyên rexneyî di wê de ye ku bingehek ji bo diyalogê ava dike ku piştrast dike ku “Yekîtiya Neteweyî” nayê wateya helandin yan lihevhatina ramanî, belê tê wateya birêvebirina cudahiyê bi pergalên dêmokratîk ên nerm û lihevkirina li ser xalên hevpar. Sekularîzm wekî çarçoveyek siyasî û ramanî sîbata ewlehiyê ya rastî nîşan dide ji bo parastina cihêrengiya Sûrî, ji ber ku ew dewletê li hember ol û neteweyan bêalî dike, û veguhastineke rastî ber bi têgîna “Hevwelatiya Wekhev” ve bêyî dûrxistin yan cudahî garantî dike.
Çawa dikarin hêzên neteweyî yên Kurdî û Sûrî ji nû ve bi hev re bimeşin?
Wafadariya ji bo dîroka têkoşînê ya herî kevnar û qurbaniyên mezin ên têkoşerên di Tevgera Neteweyî ya Kurdî de û ji bo hevalên wan di çep û Tevgera Sekular a Sûrî de, îro li ser her kesî ferz dike ku bi tevahî û herdemî ji mîrateya serdema hukmê sitemkaran veqete, bi taybetî serokê mefhur, birayê wî û zarokên wî. Ev veqetîn destpêkirina diyalogeke stratejîk dixwaze ku armanca wê avakirina Sûriyeke dêmokratîk – fîderal a xwedî pergaleke sekular ku ji bo hemû pêkhateyên dewleta Sûriyê bêyî îstîsna fireh be.
Avakirina Sûriyeya neteweyî ya hevdem ne bi vekişîna li ser rabirdûyê, yan xeniqîna di hesreta romantîk a ji bo dirûşmeyên wê re dibe. Belê bi xwedîbûna wêrekiya exlakî ji bo nirxandina wê, nûkirina wê ya ramanî û rêxistinî, û lihevkirina li ser şiklê “Şirîkatiya Neteweyî ya Temam” û naskirina destûrî ya eşkere bi vê şirîkatiyê re dibe, û di serê van xalên bingehîn de: Naskirina destûrî bi mafên neteweyî yên rewa yên gelê Kurd li Sûriyê wekî pêkhateyek resen û stûneke bingehîn ji stûnên welat, ku em “Biryarnameya Hejmar 13” ya ku ji aliyê Hikûmeta Demkî ve di bin serokatiya Ehmed El-Şerê de hatiye derxistin wekî yek ji gavên wê yên yekem û hêvîdar di riya rast de dihesibînin.
Serkeftina çep û herikîna dêmokratîk a sekular a Sûrî û Kurdî di pêşerojê de bi tevahî girêdayî şiyana wê ye ku ji çargoşeya “çepa elîta îdeolojîk a îzolekirî” derbas bibe ber bi qada “çepa Eniya Pêşverû ya Berfireh” ve, eniyek ku bi enerjiyên ciwan û jinan tê birêvebirin, û bi zimanê rojane yê hêsan ê mirovan û xemên wan yên jiyanî diaxive, û rêxistinên sendîkayî û sivîl ên serbixwe dihewîne, û şerên xwe bi hişmendiyeke tam û amûrên nûjen ên ku ji serdema dîjîtal û platformên siyaseta dîjîtal a pîşeyî hatine girtin ji bo birêvebirina şerên hişmendiyê û qezenckirina nifşên nû dimeşîne. Dîrok xelat nade niyetên baş, ne jî ramanên dadperwer ên ku di hewayê de daleqandî ne, belê tenê alîgiriya wan kesên ku xwedî vîzyon û wêrekiyê ne dike da ku prensîbên xwe veguherînin çalakiyeke siyasî ya rêxistinî, bibandor û hevpar li ser erdê rastiyê.
