Mislim Şêx Hesen – Kobanî
Ziman ne tenê amûrek ragihandinê ye di jiyana mirovan de, ew di heman demê de stûnek bingehîn e ku nasnameya kesane û neteweyî li ser wê ava dibe. Di çarçoveya lêkolînên zanistî yên civaknasî û zimannasiyê de, ziman wekî pergalekî sembolîk û semantîk tê nirxandin ku rê dide kes û kom nasnameya xwe diyar bikin û têkiliyên civakî ava bikin. Ji ber vê yekê, tê gotina ku “Ziman nasnameya bingehîn a neteweyan e; bê ziman, netewe tune ye” ne gotinek hestyarî ye, lê encamek li ser rastiyên dîrokî û civakî ye.
Di seranserê dîrokê de, gelek neteweyan hebûna xwe bi saya zimanê xwe parastine û domandine mînak “gelê kurd” tevlî ku di dîrokê rastî gelêk astengî û hewil danin tinekirinê hat.Vêça Ziman ne tenê amûrek ragihandinê ye; ew embareke ku çand, wêje, folklor, dîrok û bîra kolektîf dihewîne. Mînakî, Benedict Anderson neteweyek wekî “civakek xeyalî” bi nav dike; ev civak li ser zimanek hevpar hatiye avakirin û endamên wê, her çend ew hevdu nas nekin jî, xwe wekî beşek ji yekîtiyekê dibînin. Ji aliyekî din ve, Joshua Fishman, di warê vejandina zimanên kêm naskirî de, girîngiya zimanê dayik di parastina nasnameya neteweyî û çandî de tekez dike.
Girîngiya parastina zimanê dayik di serdema cihanlîzmê de zêde dibe. Her çend cihanlîzmê têkiliyên navneteweyî hêsan dike jî, ew dikare bibe sedema kêmbûna karanîna zimanên herêmî jî. Ger zimanek li malê û di perwerdehiyê de neyê bikar anîn, ew di dawiyê de dibe tabûyek zimannasî. Ji ber vê yekê, rola malbat, dibistan û saziyên çandî di veguheztina zimanê dayikê de dibe serdest.
Wekî din, zimanê dayik bi perwerdehiyê ve girêdayî ye. Lêkolînên zanistî nîşa dane ku zarokên ku bi zimanê xwe yê dayik perwerde dibin di têgihîştin û fêrbûna zimanên din de serketîtir in. Ev nîşan dide ku parastina zimanê dayik ne tenê mijarek hestyarî an welatparêzî ye, lê belê ferzek zanistî û perwerdehî ye.
Lewra jî ,ji gelê Kurd tê xwestin ku bi her hawî dibe li zimanê xwe miqayîtbin û bi taybet kesên ku li welatên biyanî dijîn.
Di encamê de, Roja Zimanê Cîhanî ne tenê bîranînek sembolîk e, lê bangek ji bo çalakiyê ye. Ziman bingeha hebûna neteweyek e, girêdana di navbera paşeroj, niha û pêşerojê de ye. Parastina zimanê dayik parastina nasname, çand û bîra kolektîf e. Ji ber vê yekê, berpirsiyariya her kesekî ye ku zimanê xwe biparêze, biaxive, fêr bibe û veguhezîne nifşê pêşerojê, da ku hebûna neteweyî û çandî ya domdar a civakê misoger bike.
21 / 2 / 2026
