Dr.Phil. Ebdilmecît ŞêxoBê guman em di vê kurte danasîna nîşanên wêjeya kevneşopî de xwe hildipesêrin hin çavkaniyên zanistî û em pir bi kurtî dinivisînin.
1-Rastgotin û yan nêzîkî rastgotinê:Ango;divê helbestvan di berhemên xwe de rastiyan yan nêzîkî rastiyan binivisîne û pêwîst e ew ji pêjnan dûrkeve,ji ber ku rastgotin bi xwe ciwan û xweserî ye,lewra jî wêjevanên klasîk dibêjin:Em tenê kanin dengên xwe bi riya rastiyan bighînin piraniya gel.
2-Hişmendî:Wêjevanên klasîk dibêjin:Tenê hiş kane bibe mîna dadgir û gelan arast bike û mirov kane bi riya hişê rastiyê û çewtiyê ji hev cuda bike,ew dihîle ku nivîskar ji şaşiyan dûr bikeve û bi şêweyeke rastîn derd û şahiyan mirovan derbibire.
3-Şopandin û çûyîna ser riya wêjevanên Kevin yên Yonaninstanê:
Wêjevanên klasîk bi çavên bilind li wêjevanên Yonaniyan temaşe dikin, wan pîroz dibînin û hin nivîskarên cîhanî jî mîna Malêrb,Belzak,Rasîn û lafonton van nêrînên jorîn li ser wêjeya klasîk dipejirînin û diçespînin. Di vê derbarê de Lafontîn dibêje:(Eger tu di wêje de li ser riya klasîk de neçî,yanê tu di rêkeke xwar û çewt de diçî).
4-Hunera Bilind:Çênabe ku wêjevanê klasîk ji çarçewa rêbaza hunerî derkeve,lê divê ew bi dijwarî jî ne nivisîne û herwisa jî divê ew ronîkirin û hêsaniyê di afrandinên xwe de biparêze.
-2-
5-Wêjeya mirovne:Bîrcanê dibêje:(Wêjeya me ya klasîk,wêjeyek mirovane ye,ew ji mirov derdikeve û ewa dixwaze pêdiviyên mirovan pêk hûne.
6-Wêjeya klasîk ne ya kesayetiyê ye:Di vir de nivîskar nirîna xwe ya taybet rasterast dernabrîne,lê ewa bi riya kesayetiyên din helwest, raman û nirînên xwe dibêje,wek nimûne,şanoger di şanoyê de nirîn û gotinên nivîskar bi dengê xwe dibêje û nirînên nivîskar ne rasterast dide diyarkirin.
7-Derbirîn bi zimanê dayikê ye:Klasîkên pêşîn dest ji nivisîna zimanê latînî berdan û dixwastin bi zaravê xwe binivisînin û wan bi peyvên nû dewlemend bikin,bi vî rengî jî ewan zimanê xwe pêşda birin û ew ji peyvên biyanî rizgar kirin,lê pêwîst e were gotin jî,zimanê niştimanî li nik nivîskaran ne mîna hev bûn,her nivîskarek zimanekî xwe taybet hebû,yanê;mebest ev e ku ferhengek taybet li cem wan tunebû,lê di warê şêwaza nivisînê de,riweştên wan bi gelemperî hevbeş bûn.
8-Bandora olî:Di destpêka de wêjevanên klasîk di vê baweriyê de bûn ku ola xaçeperest dikane hundirê mirovê xerap paqij û rindtir bike.
Herweha jî wan digotin:(Wêje ne tenê ji bo ciwaniyê ye,lê divê ewa mirov di warê sincî de jî perwerde bike û giyanê wî bi mirovperweriyê avde),bi kurtî ew dibêjin:(Ciwanî û qencî di ol de hevalcêwî ne.)
9-Vegerîn li paşmayênên Kevin .
10-Şayiskirin (Wesifkirin).
11-Galtebarî(Henekî).
12-Amojgarî(Şîretkirin).
Bi gîştî;wêjeya klasîk herdem li rastiyê digere,ew ji pirsgirêkên taybet dur dikeve û li ser kêşeyên bingehîn radiweste.
Dîsan jî tête gotin ku bingeha felsefa wêjeya klasîk,felsefa ciwaniyê ye,ewa dengvedan û rengvedana baredoxa civakê ye û diyarkirina rastiyê ye .
-3-
Wêjeya klasîk di aliyê zimên de
—————————————–
Di wêjeya klasîk de hunera peyvan pir heye,ji ber ku zimanê wêjeya klasîk ,zimanê arstokratan bû û ji bo arstokratan hatibû nivîsandin.
lê em nikanin zû vê nirîna jorîn( Zimanê Wêjeya klasîk ji bo arstokratan hatibû nivîsandin),li gor em wêjeya gelê xwe û gelê Ereb nas dikin,ew bi gelemperî ji bo hemû gelên xwe ne û hemû helbestvanên klasîk yên gelê Kurd û Ereb mînakên geşdar in.
Herdîsa wêjeya klasîk pir hişk e ji ber ku ew axivtinên xwe arastî hişê dike û piraniya helbestên klasîk sazemendî ne.
Bê guman mebesta me ji vê pênasînê ne ew e, ku em helbesta nû bê nirx û bê rolbala dikin,Na! Her cureyek ji wan çêşek xwe taybet heye,û gulistana helbestan bi cureyên gulên têkel tête xemlandin û bi taybetî eger hemû gul jî bêhin xweş bin.
