Ebdulaziz Qasim
Piştî peymana “Sykes-Picot”, beşek ji Kurdisanê ket di bin deshilata “Mandate” Fransiyan de (1920-1946), ya îro jê re tê gotin Kurdisana Sûriyê “Rojavayê kurdisanê”, Fransa di dema “mandate” ya xwe de gelek piştgirî da kêmatiyên netewî, olî û mezhebî li Sûriyê, û Sûriya niha li ser pênc dewletan dabeş kiribû (Heleb, Şam, Çiyayê Elewiyan, Çiyayê Dirziyan”, û dewleta “Sinceqa Eskenderonê” ku ji sala 1939`an ve di bin dagîrkeriya Tirkiye de ye, ku piraniya kurdistanê di nav Sinceqa Eskenderon û dewleta Helebê de bû.
Di sala 1920’an de bi fermana jêneral “Henri Joseph Eugène Gouraud” (1867-
1946),
wîleyeta Cizîrê hat damezrandin ku piraniya wê Kurd û Xirisyan bûn ya
niha bi navê (parêzgeha Hesekê) tê naskirin, ku Fransa piştgiriya bi
statukirina deverên kurdî dikir, berevajî Mandateya Brîtaniyan li Îraqê
ya ku dijminatiya gelê kurd dikir û li gorî peymana 1926 wîlayeta Mûsil
ya bi piranî Kurd tevlî Îraqê kir.
Wîleyeta Cizîrê “parêzgeha Hesekê”
ji aliyê darayî û rêveberî ve satuyek serbixwe bû, ji aliyekê din
Fransa rolek mezin hebû di weşandina kovar û edebiyatên kurdî de û
dibîsan bi zimanê kurdî hatin vekirin, û ji bo pêvajoyê piştgirîkirina
kurdan bi rêya hin rojhilatnasên xwe û bi taybetî rojhilatnas Roger
Lesco (1914-
1975), ku rolek wî ya mezin hebû digel zimanzanê Kurd
Mîr Celadet Bedirxan ji bo bi latînîkirina zimanê kurdî û latînkirina
zimanê kurdî bi diyardeyek pêşketî û şarisanî nirxand.
Li pêş
despêkirina duyem şerê cîhanê (1939-1945), ji aliyê hin serok eşîret û
rûspiyên Kurdan ve daxwaza serxwebûna eyalata Cizîrê hate kirin û ev
daxwaz ji aliyê rayedarên Fransî ve hate pejirandin û daxwaz ji kurdên
Cizîrê kirin ku têkiliyan digel kurdên Helebê û xirisiyanên deverê “bi
taybetî digel Siryanan” bikin ji bo avakirina dewleteke kurdî wekî
dewleta Libnanê ku serok Kurd be û serokwezîr Siryanî be, lê ev proje
sernekevt ji ber tinebûna rêxistineke netewî ya kurdî ya bi rêkûpêk û
herwiha nakokiyên di navbera rûspiyên kurdan de, tevî dijayetî û
nerazîbûna netewperisên Ereb bi taybetî Partiya Komunis ya Sûrî ku bi
hevkariya dewleta Tirkiyê ya ku gilînameyek li ser vê yekê ji bo “League
of Nations” pêşkêş kir û bi alîkariya hin dewletên din ev proje hate
jinavbirin, û Gelê kurd derfeteke zêrîn bi derketina Fransa ji Sûriya di
sala 1947’an de jidest xwe da.
Fransa, bi despêkirina krîza Sûriyê
ya berdewam ji sala 2011-an ve, careke din xebata xwe ya ji bo parasina
kêmatiyên netewî û olî berdewam kir, û bi tundî li hember dagîrkariya
Tirkiyê li ser Efrînê û Girêspî û Serêkaniyê helwes standin, û ev yek bû
sedemeke mezin ji bo peydabûna nakokiyên mezin di navbera wê û Tirkiyê
de, ku îro roleke wî ya mezin heye digel Hikûmeta Herêma Kurdisanê û
Amerîka ji bo lihevhatina kurdî-kurdî ya di navbera ENKS û PYNK de.
wîleyeta Cizîrê hat damezrandin ku piraniya wê Kurd û Xirisyan bûn ya
niha bi navê (parêzgeha Hesekê) tê naskirin, ku Fransa piştgiriya bi
statukirina deverên kurdî dikir, berevajî Mandateya Brîtaniyan li Îraqê
ya ku dijminatiya gelê kurd dikir û li gorî peymana 1926 wîlayeta Mûsil
ya bi piranî Kurd tevlî Îraqê kir.
Wîleyeta Cizîrê “parêzgeha Hesekê”
ji aliyê darayî û rêveberî ve satuyek serbixwe bû, ji aliyekê din
Fransa rolek mezin hebû di weşandina kovar û edebiyatên kurdî de û
dibîsan bi zimanê kurdî hatin vekirin, û ji bo pêvajoyê piştgirîkirina
kurdan bi rêya hin rojhilatnasên xwe û bi taybetî rojhilatnas Roger
Lesco (1914-
1975), ku rolek wî ya mezin hebû digel zimanzanê Kurd
Mîr Celadet Bedirxan ji bo bi latînîkirina zimanê kurdî û latînkirina
zimanê kurdî bi diyardeyek pêşketî û şarisanî nirxand.
Li pêş
despêkirina duyem şerê cîhanê (1939-1945), ji aliyê hin serok eşîret û
rûspiyên Kurdan ve daxwaza serxwebûna eyalata Cizîrê hate kirin û ev
daxwaz ji aliyê rayedarên Fransî ve hate pejirandin û daxwaz ji kurdên
Cizîrê kirin ku têkiliyan digel kurdên Helebê û xirisiyanên deverê “bi
taybetî digel Siryanan” bikin ji bo avakirina dewleteke kurdî wekî
dewleta Libnanê ku serok Kurd be û serokwezîr Siryanî be, lê ev proje
sernekevt ji ber tinebûna rêxistineke netewî ya kurdî ya bi rêkûpêk û
herwiha nakokiyên di navbera rûspiyên kurdan de, tevî dijayetî û
nerazîbûna netewperisên Ereb bi taybetî Partiya Komunis ya Sûrî ku bi
hevkariya dewleta Tirkiyê ya ku gilînameyek li ser vê yekê ji bo “League
of Nations” pêşkêş kir û bi alîkariya hin dewletên din ev proje hate
jinavbirin, û Gelê kurd derfeteke zêrîn bi derketina Fransa ji Sûriya di
sala 1947’an de jidest xwe da.
Fransa, bi despêkirina krîza Sûriyê
ya berdewam ji sala 2011-an ve, careke din xebata xwe ya ji bo parasina
kêmatiyên netewî û olî berdewam kir, û bi tundî li hember dagîrkariya
Tirkiyê li ser Efrînê û Girêspî û Serêkaniyê helwes standin, û ev yek bû
sedemeke mezin ji bo peydabûna nakokiyên mezin di navbera wê û Tirkiyê
de, ku îro roleke wî ya mezin heye digel Hikûmeta Herêma Kurdisanê û
Amerîka ji bo lihevhatina kurdî-kurdî ya di navbera ENKS û PYNK de.
