Kesayetiya aferêner

Bê guman ew kesayetiya delametên avakirina hunerê, di hundire xwe de peyda kirîn, di aliyek yê hunerê re, bi beşek tayet yê wî ve tê naskirin. Weku tê zanîn gelek core yên huner hene, mijara me jî hunerê deng û mûzîkê ye; Huner ê mûzîkê, ji bû biwêjkirina raman û hestên kesên aferênere, ji lêdana giyanê mirov, ji ber nakokiyên dijwar û nerm, û guhertinên di hundirê wî de çê dibin, tête der. Bi pêjna kesayetî, rolên giring têde di lehîzin, nivîskar û helbestvanê Elman Ludwig Tieck* ew tenê “ Mûzîkê wekî raveya herî jor a giyanî ya mirov dibîne”. Jîrîtî û têgihiştin ên mûzîkî hiştin, ku mûzîk bi be yek ji derbirînên herî bi hêz ên hunerê, û hosa jî tête hesibandin. Lewma tê zanîn ku mûzîk zimanê herî xumal yê xwezayê ye, ew ji nava dengên wê, yên ku delamet dayîn jiyanê, derketiye. Dema mûzîk bi peyvê ve tê girtin û honandin, ew encama xweş, dibe berhemek nemir, û tê gotin ew e ya herî aferêner di nava hemî huneran de. Mûzîk wênekêşiya pêjnên giyanê mirovan yên hundire, ew ji çavan ve xuya na be, di guhan re hestan di lêvîne, giyanê kesên di bihîze de di herikîne. Xweseriyekê di aliyê spehîtayî de, di derûniya guhdarvan de datîne. Ji ber vê yekê em dibînin ku aferên ji hunerê mûzîkê yê taybet re tê gotin û li ser tê rawestandin.

Nimûne, hunermend Mihemed Şêxo bi dengê xwe yê mişt hest, û stiranên xwe yên ku janên netewê rave dikin, di guhan re rê digihîne, rehetiyekê di hundirê mirov de çê dike, di derûniyê de li pêşber ciwaniyek birîndar datîne. Bi tevlîbûna hestên herdu rexan- gotin û awaz- û lihevguhertinên pêjndariyê, hiştiye ev hunerê mûzîk û peyvan, hunerê hunermend M.şêxo, li ser nexşeya kurdistanê bi be çiyayek bilind. Ji serê kopê wî çiya yê bilind, stêra dengê qebe, tîrêjên ronahiya xwe nerm li herçar hêlan de dirijîne, xaka birçî û nişteçî bi rewayê giyan di din.
Aferêner dimîne xwedanê resen û bingeh, yê çêbûna verêja afirandî.
Hunerê mûzîkê ( helbest û peyv ) dema dibin cot, aferên hêzeke bê hempa ji estetîkê, navbera derûniya mirov û xwezayê de dihone.
17.04.21