Mehmûd Bedlî
Dema ku hêzên rejîma Esed ya Dîktator ji hin deveran vekişiyan û rê li ber hêzên Heyet Tehrîr el-Şam vekirin ku di nava çend rojan de Ebû Mihemed el-Culanî li koşka serokatiyê rûnişt û ragihand ku Sûrî ji zordariyê rizgar kir, her wisa gelek xelkên Sûrî jî hîs kirin ku rûpelek nû hat nivîsandin û tarîtiya dîktatoriyê di dawiyê de hat rakirin. Lêbelê, hêvî zû bi zû bi kabûsekî hat veguhertin dema ku komên Îslamî yên siyasî yên tundrew, bi pêşengiya Hey’et Tehrîr el-Şam (HTS), bi pêşengiya Ebû Mihemed el-Culanî, destwerdan kirin da ku valahiya siyasî û leşkerî bi hêzek nû ku ji ya Esed hovtir, tijî bikin.
Ji Zordariya Dewletê Ber bi Zordariya Fetwayan
Bûyerên ku li perava Sûriyayê, li Efrîn û di vê dema dawî de li bajarê Swêdayê qewimî, ne tenê têkçûna ewlehiyê yan binpêkirinên takekesîyê ye, lê belê temsîla zindî ya projeyek berfireh û tarî dike. Ev proje armanc jê ku zordariya siyasî bi zordariya olî, desteserkirina ewlehiyê bi “Konseya Şerîetê”, destûrê bi “Beyhe naku xilafetê” û têgeha “niştimaniyê” bi “koletiyê” biguherîne.
Gelek raporên mafên mirovan – hem navneteweyî û hem jî herêmî – pratîkên sîstematîk yên girtina keyfî û berîberdan, darvekirinên kurt, talankirin û koçberkirinê li dijî pêkhatiyên neteweyî û olî yên cûrbecûr, ji Kurdan bigire heta Xiristiyanan, ji Durzîyan bigire heta Elewiyan, belge kirine. Ev hemû piştrast dikin ku bûyerên ku îro tên kirin kopîkirineke nûjen e ya zordariyê ye, lê vê carê bi zimanê olî tên bikaranîn.
“Desthilata Demkî” ya ku ji hêla Hey’et Tehrîr el-Şam (HTS) ve hatiye damezrandin tenê eniyek siyasî ye ji bo amûrek ewlehiya olî ku bêyî çavdêrî, qanûn yan dadmendî û edaletê dixebite. Dadweriya wê di formê de rewa ye lê di eslê xwe de berkeyfî ye. Medya qedexe ye, ya heye jî gotebêja kîn û ciyawazkirin û nefretê bi kar tîne, jin têne revandin û bindestkirin û pirrengî tê kuştin û redkirin.
Li ser helweşandina Welatekî… Projeyek Mîrekîyê
Tiştê ku ev kom dixwazin ne “Avakirina Sûriyayê” ye, wekî ku ew îdîa dikin, lê belê avakirina “îmaratek totalîter” li ser helweşandinên tiştê ku ji welêt maye ye. Gotara wan hemwelatîbûn yan dewleta nûjen nas nake; berevajî vê, ew me ber bi sedsalên berê diajon, pêkhatiyên ku ji wan cuda ne têne nefretkirin, yên bi wan re nelihevin têne çewisandin û jin têne kêmkirin wekî bûnewereke bê viyan û îrade.
Gotebêja dubarekirî ya li ser “rûmeta Emewiyan” tenê hewldaneke ji bo rewakirina zordariyê lê bi rengekî nû ku ti têkiliya wê bi edaletê, azadî yan dewletek sazûmanî re tune ye. Dîrok li vir wekî maskekê tê bikaranîn da ku bingeha projeyekê li ser bingeha dûrxistin, qirkirin, tekfîrkirin û desthilatiya çekdarî ya olperestî veşêre.
Navdewletî Hevkarê Wêrankirinê ne
Zehmet e ku meriv vê rastiyê ji destwerdana herêmî û navneteweyî veqetîne, destdirêjiyên gelek welatan rewşa Sûriyayê wêrantir kiriye. Tirkiyeyê ji bo gelek komên çekdar ku erdnîgarî û demografiya bakurê Sûriyayê, nemaze li Helebê, Efrîn û wisa girê Spî û Serêkaniyê ji nû ve şekil dane, sîwanek peyda kiriye, di heman demê de girûpên cor bi cor ku herêmên peravê û navendî kontrol dikin, êrîşên li bajarê Siwêdayê. Ev destwerdanên herêmî û navdewletê û belavkirina bi zorê ya ji bo bandorkirinê, her projeyek ji bo avakirina Sûriyayê ku bibe welatek ji bo hemî gelên xwe, karekî hema hema ne gengaz peyda dike, heger ku dewletên mezin wek Emerîka û Fransa roleke mezin nelîzin û zextê li desthilata demkî nekin, peymanek niştimanî, neteweyî ya berfireh naye afirandin.
Tevî kavilan, alternatîfek heye.
Li gel dijwarbûna vê serdemê, hêzên sivîl yên demokratîk bi tevahî winda nebûne. Îro, rêxistinên jinan, înîsiyatîfên mafên mirovan, medyayek azad û kesayetên serbixwe ji paşxaneyên Kurd, Elewî, Xiristiyan û Sunnî hene ku alternatîfek rastîn pêşniyar dikin: dewleteke sivîl, nenavendî û demokratîk ku bi destûrê tê rêvebirin û rêz li cihêrengî û rûmeta mirovan digire.
Ev hêz li hember çekan qels in, lê ew xwedî rewatiya exlaqî û siyasî ne. Ew tiştê ku Sûrî ji bo wê derketine temsîl dikin: ji bo welatekî ku hêjayî xewna wan be, ne mîrateyek li ser termên wan be.
Na ji desthilatdariya fetwayan re, na ji vegera destwerdana ewlehiya zordarî re.
Bêdeng mayîn li ser binpêkirinên tekfîrî xiyanetek duyemîn ya şoreşê ye. Bi heman awayî, girî li ser xweliya rejîmê dewletekê ava nake. Ya ku îro hewce ye, ku hevpeymaniyek berfireh di navbera hemî pêkhatiyên Sûrî de çê bibe yên ku her du rengan jî red dikin û bawer dikin ku çareserî ne di eşîrê de, ne di dirêjkirina rihê de, ne jî di çekê de ye.
Li wir divê ku em tekez bikin ku pajeroja herî xweş û geş di sîstemeke Federal a Nenavendî de ye ku nûnertiya dadperwer ji bo hemû pêkhateyan garantî dike, desthilatdariyê û sermiyantiyê belav dike li şûna ku wan seredest bike, û dewleteke li ser bingehên destûrî û saziyan ava dike, ne “olperestî” ya mezhebî yan “desthilatek neteweperestî”.
Heger şoreş cara yekem bi tankan hatibe dizîn, divê ku vê carê bi navê olê neyê dizîn.
Di encamê de: Alternatîfek ji bilî welatekî sivîl û demokratîk tune ye.
Rê dirêj e, û wêranî kûr e, lê hêvî dimîne. Sûriyê ji bilî hewldanên hemû hemwelatiyên xwe, bê tekfîr, bê cudahî û bê zordarî ji nû ve nayê avakirin. Ne “Islamîperest” û ne jî “Neteweperest” nikarin pêşeroja vî gelî bidin nexşandin. Tenê welatperwerê azad û sivîl, yê ku baweriya xwe bi pirrengî û rûmetê tîne, dikare.
