Subhî Deqorî
Zimanê kurdî ne tenê dengên ku di qirikê de çêdibin e,
ne jî komek azînên ku di pirtûkan de têne hînkirin e.
Ew tiştek mîna siya dirêj a bîrdankê ye;
bîrdank ku ne di dibistanên dewletê de çêdibe,
lê di zevî û xaniyên teng de, li serê kopên çiyayan,
û di stranên ku di şahî û şînan de têne gotin.
Û di çîrokên şevê yên bi dengekî nizm de, ku ji nifşekî bo nifşekî din têne veguhestin,
wek mûmek ku ji destekî lerzok re tê spartin da ku netemire.
Bîrdanka kurdî ne tenê bi dîrokên siyasetmedaran ve sînorkirî ye,
lê berî her tiştî, di zimanekî de ku zindî maye, ji ber ku nadar dike ku were jibîrkirin, tê nimandin.
Di piraniya neteweyan de, ziman navgînek e,
lê di doza kurdî de, ziman dibe çarenûs.
Ziman ne tenê navgînek derbirînê ye;
ew “mala bîrdankê” ye,
Li ku derê çîrokên nehatine gotin veşartî ne
birînên nehatine axaftin,
û hestên ku siyaset nikare bipejirîne, tê de veşartî ne.
Zimanê Kurdî di hundirê xwe de van tiştan hildigire:
- Demên çûnê,
- Navên qurbaniyên ku qet neketin pirtûkên dîrokê,
- Sirûdên şer ên ku ji hêla jinan ve hatine gotin,
- Çameyên ku nivîskarên wan nekarîn kaxezek bibînin ku binivîsin.
Ew arşîveke nenivîsandî ye,
arşîveke ku rûpelên wê her roj di devê mirovan de têne nûkirin.
“Bîrdank ne ew e ku em tînin bîra xwe, lê ew e ku bîrdank bi rijdî dixwaze bi me bîne bîra xwe.”
Ev bi tevahî ji bo bîrdanka kurdî derbas dibe.
Ew bîrdankek e ku sazî tune ne ku wê biparêzin;
ne muzexaneyên fermî, ne arşîvên dewletê, ne jî bernameyên dibistanê.
Lê dîsa jî, bîrdanka kurdî ji jêbirinê xurtir maye,
ji ber ku ew di nav ziman de dijî,
Ne li ser refikan.
Ji bîrkirina zimanekî= ji bîrkirina hebûnê bi xwe ye.
Û ji ber vê yekê ye ku Kurdan zimanê xwe mîna kilîta xaniyekî ku hîn nehatiye avakirin hilgirtine.
Birîna Kurd kevn e,
lê ziman ew kir bîranînek bo jiyînê ,
ne tenê birînek.
Çimkî ziman êşê vediguherîne wateyê,
windabûnê vediguherîne stranê
û tirsê vediguherîne şehrezayiyê.
Û her cara ziman qedexe ye,
bîranîn xurtir dibe.
Ew wekî ku qedexe bibe sotemeniya ku ziman digerîne ye.
Ji ber vê sedemê,
zimanê kurdî di malan de ji dibistanan bêtir bi cih ma,
û di stranan de ji pirtûkan bêtir xwerû ma.
Zimanekî ku bi qedexekirinê nayê jêbirin,
ew ziman e ku xwedî bîreke ji her desthilatdariyek bihêztir e.
Kurd yek ji wan gelên kêm in li cîhanê ku li welatê xwe bi hişê sirgûniyê dijîn.
Tew di xaknîgariya ku navê wê Kurdistan e de jî, bîrdank hesteke “borîn” û “bendewariyê” hildigire.
Ji vir aliyê hizirî û ramanî derdikeve holê:
Sirgûnî ne cihek e,
lê rewşek rastîn a hebûna Kurdan e.
Ziman tekane pire ye ku Kurdan ji jibîrkirinê vediqetîne.
Dema Kurdek welatê xwe dihêle,
ne xak, ne çiya û ne jî zeviyan bi xwe re dibe,
lê belê ew peyvan bi xwe re dibe:
stran, lava, mamika gelêrî, navê dayikê û helbestên ku ji bo xatirxwestinê têne gotin.
Ev peyv dibin welatekî gerok,
bîrdanekek bê xaknîgarî û erdnîgariyek bê nexşe.
Nasnameya kurdî ne tenê nasnameyeke siyasî ye.
Ew, berî her tiştî, dengek e.
Dengê jinekê ye ku bi şev ji kurê xwe re distirê.
Dengê şivanekî ye ku li serê gir gazî keriyê xwe dike.
Dengê helbestvanekî ye,
Û xaknîgariya bapîrekî ye ku sed sal berê miriye.
Dengê zimanekî ma ji ber ku ew kesên ku ew hildigirtin dema ku bi wî zimanî diaxivîn digiriyan.
Ziman li vir ne tenê nasnameyeke neteweyî ye,
lê rêgezeke hebûnê ye jî:
Kurdbûn ev e ku meriv di nav zimanekî de bijî ku ji te kevintir, ji sînorên dewletan rastir û ji her dirûşmê nêzîktirê dilê te ye.
Bîrdanka Kurdî di pirtûkan de nayê parastin,
lê belê di demek diyarkirî de şiyar dibe:
Dema ku hûn stranek ji zarokatiya xwe dibihîzin,
Dema ku hûn navê gundekî ku êdî tune ye bi bîr tînin,
Dema ku hûn peyvek ku ji hêla dewletê ve qedexe ye bilêv dikin,
Dema ku hûn dengê dayik an bapîrê xwe bi bîr tînin.
Bîranîn ne tiştek ji rabirdûyê ye,
Lê çirûskek e ku di dema niha de çêdibe,
Tiştên ku mirov nikare ji bîr bike tîne bîra xwe.
Ev e ya ku zimanê Kurdî dike zimanekî ku namire,
ji ber ku her gava kesek hewl dide ku wî binax bike, ew şiyar dibe.
Têkiliya di navbera ziman û bîrdankê de di nîhada Kurdan de
ne pesindar e, ne jî dîrokî ye.
Belê, ew têkiliyek rizgarkirinê ye.
Bêyî ziman, tiştek ji bîrdankê namîne.
Bêyî bîrdankê, tiştek ji nasnameyê namîne.
Bi vê wateyê, zimanê kurdî ne tenê mîratek e,
lê belê pêdiviya sereke ya berdewamiya hebûna Kurdî ye.
Ev ne tenê gotin in,
lê amûrek liberxwedanê ne,
welatekî bê xaknîgarî û xaknîgariyek bê sînor in.
Ji ber vê yekê,
Bêyî ku ziman û bîrdanka xwe ji nû ve ava bike,
pêşeroja gelê Kurd nayê hizirkirin.
Ji ber ku ew—
“Du bask ji bo çûkekê ku nadar dike bikeve.”.
