Çarîne

Senar (Mûsa Qulîkî Mîlan)
               1395
 
Çarîn yan çarîne, ew curek helbest e ku ji çar risteyan
(misrai) pêk tê. Ev çar riste bi alîkariya hevdu wate ango mebest û raman, hest
û sozana helbestvên radigehînin. Di risteyên yek, du û çar de anîna peyva
beşavendê (qafiye) ferz e; lê di risteya sisêyan de anîna wê ferz nîne. Bi gotineka din anîna peyva
beşavendê di risteya sisêyan de çewt nîne; lê neanîna wê baştir e.
Mijara helbestên çarîne bi gelemperî
evîndarî û civakî ne, lê mijarên abûrî, felsefeyî, ramyarî û hwd. jî di wan de tên
bikaranîn.
Kêşa (vezn) çarîneyan bi giştî movikî (hêcayî) ne. Xasme heyşt movikî. Di kêşa heyşt movikî de, her risteyek ji du gavên (4+4 movik) pêk tên. Eger helbestek heft movikî be, ew li ser du gavên (4+3 movik) tên dabeşkirin.
Kêşa movikî, kêşa netewî û xwemaliya zimanê kurdî ye.
Mînak:
Navê te dibêjin Xanî,                     
Tu wek zanyar pir dizanî;
Bi behaneya Mem û Zîn,
Te evîneka nû anî.
 
Şahê dengbêjan Evdal e,
Wêjeyê jê girt pergal e;
Dû wî ra Mîrê Dengbêjan,
Bûye Resoyê Gopal e.
 
Sê pirs henin bi tevayî,
Mirin, evîn bi xelayî;
Ji duda ra heye çare,
Evîn serê her belayî.
 
Bo periya Birca Belek,
Mem hebûna xwe kire terk;
Ewan Beko fesadî kir,
Nehîşt ew her du bibin yek.
 
Cejna netewî Newroz e,
Demsala war û warkoz e;
Bîst û yekê meha Adar,
Cem kurdan gelek pîroz e.
 
Hesen Evdal guregur e,
Geliyê Zîlan dizvire;
Ew xatirxwastina Nazê,
Kezeba Heso dibire.
 
Zagros bi mij û dûman e,
Gelek bi mêrg û çîman e;
Ew angorî temenê xwe,
Me ra bûye mazûvan e.
 
Serê Sîpan wê bi mij e,
Di binî da av dirije;
Kê dîtiye, kê bînaye,
Nêçîr, nêçîrvan bikuje!
 
Vê Înê heta wê Înê,
Lawik nexwaşê nivînê;
Sîng û berê xwe rebenê,
Dikim melhema birînê.
 
Navê dotmamê Evîn e,
Lêvtenik û xûyşirîn e;
Dilnexwazê evîna me,
Xêrê nefsa xwe nebîne.
 
Kela rengîn a Dimdim e,
Kaniya wê wek Zimzim e;
Mîrê wê tacê mîran bû,
Ez goriyê mîrê xwe me.
 
Li me derket hîva sava,
Ew ingirye, naçe ava;
Çavnebarê min rebenê,
Nehîşt delal bibe zava.
 
Ne hatinê, ne çûyînê,
Ware kêleka min rûnê;
Roja îro te dil kirye,
Gola Wanê, tijî xwînê.
 
Colemêrg warekî xweş e,
Zê li ber da guşeguş e;
Binefş tu ber xwe nekeve,
Cembelî istêrka geş e.
 
Hêştir hatin li nav kaşa,
Dane rêzê ber bi aşa;
Keziyên yarê şirîtên,
Li ser konê Temir Paşa.
 
Çemê Şêxanî bi dar e,
Xûy da Gênc Xelîl a sar e;
Bû nexwaşê nav nivînê,
Edûl ser da ustîxar e.
 
Êvar me hat, roj qet nema,
Siyê da ser lêva çema;
Ji ber agirê evînê,
Ketim nav qetrana xema.
 
Ameda me bi mişmiş e,
Dicle nav da xweşexweş e;
Dewsa te, li ser sîngê min,
Kundê mêran fişefiş e.
 
Navê bajêr xweş Cizîr e,
Hoza Botî tîne bîr e;
Ez heyrana mîrên wê me,
Xasme Celadetê jîr e.
 
Te çav reşê, bejn ziravê,
Dadigrî ava çiravê;
Heta bavê te got erê,
Ji derdê te, min da navê.
 
Çemê Mûrad lemelem e,
Dilê rezîl tijî xem e;
Seidûn divê min dûr herî,
Ez ne sêva devê te me.
 
Dilêm îro kalekal e,
Cab hat ku lawik bedhal e;
Ez ê herim, jê ra bikim,
Sîngê xwe balgî, berpal e.
 
Tu bêj lawik, bêjim hayê,
Berî bihokên Urfayê;
Min dikujin awirên te,
Bes e, min ra ware rayê.
 
Ez Wardeka çargurçik im,
Dayîka Ker û Kulik im;
Kesî pehlewan nabînim,
Tenê ji Silêman şik im.
 
Riya gunde me asê ye,
Heyam, heyamê dasê ye;
Lawik ceh, genim top dik,
Bona qelenê Asê ye.
 
Ferxî bi rûdena sipî,
Gihîşte ser tirba Sitî;
Tirb vebû, hev hemêz kirin,
Dîsa her du bûne mirî.
 
Bejna te wek şengebiyê,                               
Min çandiye dor kaniyê;                                
Xelk dildarê cîhana pîr,                                 
Ez bengiyê te zeriyê.                                     
 
Dilê min bostanê bejî,                                   
Kundir bi zebeş ra dijî;                                 
Kul têkeve mala qomsî,                                
Av berda nav dilê me jî.                              
 
Ez ne kin im, ne dirêj im,                                  
Wek rihanê şax davêjim;                               
Dîwana ku Evdal lê be,                                  
Silê nabêje dengbêj im.                                 
 
Navê dotmamê Mizgîn e,                                 
Dilovan û xemrevîn e;                                      
Diçilvile, dibêjî qey,                                          
Istêrka rinda Pervîn e.                                       
 

شارك المقال :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

اقرأ أيضاً ...

سەلاح بەدرەدین

لە گەرمەی هەڵكشانی ململانێیەكانی نێوان بەرژەوەندییەكانی هێزە زلهێزەكان لەسەر سامان و سەرچاوەكانی وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و، زیادبوونی خێرایی ڕووبەڕووبوونەوەكانی نێوان لایەنە هەرێمییە حوكمڕانەكان سەبارەت بە دابەشكردنی هەژموون و داگیرسانی پڵیتەی شەڕەكان بەوەكالەت، هەروەها گەشەسەندنی ئەو شەڕانە لەم ساڵانەی دواییدا و، هەڵگیرسانی شەڕ و پێكدادانی توندوتیژیی نێوان هێزەكانی گەلانی زیندوو لە لایەك و، ڕژێمە دیكتاتۆرە…

Tengezar Marînî

Erkên Zimên

Erk ên zimên cihêreng in û dikarin li ser çend beşan werin dabeş kirin. Erk ên herî baş ên zimên ji hêla zimannas Roman Jakobson ve hatine formulekirin, ku şeş erkên bingehîn destnîşan kirine:

Erkê referansê/Lêveger: Ev erk behsa ragihandina agahî û rastiyan dike. Ew di…

EBDILBAQȊ ELȊ

Serok û lȇvegerȇ kurdî Mes’ûd Berzanî ti carî ji kurdan dûr neketiye, li ku derê û kengî jî be, belȇ ew her tim bi wan re ye, ȗ nêzî wan e her wekȗ lȇdana dilȇ wan be.

Roleke mezin ya serok Berzanȋ di pirsa kurd li rojavayȇ kurdistanȇ de…

Baso Kurdaxi

Bihara nûjen
Bihara ciwaniyan her heye
Dilên tî li hev dicivin
Ji bo azadî û hêviyan
Mîna fısıltandina bêdengiya demê
Rojan ew westandin
Gilî û gazinan ji siruşta bêdeng
Ber bi çiyayê bilind ve
Dilê wî bi ava zelal lêdide
ava kaniyê ya gurrîn
Ji bo veşartina êşê di nav tozê de
Û birîn bi axa sor hatiye nixumandin
Bi pelên zeytûnê…