Dr.Phil.Ebdilmecît Şêx
Duhemîn mamoste ye çiqa bêjî hêca ye
Zanayekî hozan e Cihê hêviya Kurdan e
Wilo pîr e,nebê pîr e Dilê wî xort e,jîr e
Li cem me pir mezin e Ronahiya çevên min e
Ew Kurdo ye,Qanat e Behlewanê xebat e.
Hejar,dîwana bo Kurdistan
Çapa sêhem,rûpel 83
Helbestvanê gernas bi bûneya serdana xwe li bajarê şoreşger û qehreman helbestek zor nirxdar li ser Prof.Dr.Qanatê Kurdo weşandiye,ew di destpêkê de bi vê şêweyê dinivîse:Ez herim Lênîngradê,li wir sê hevalê min hene,yek Kerîm Eyobî ye,duhem mamoste Qanat e û ya sêhem jina Kerîm Eyobî ye.
Lê emê hîn pirtir behlewanê xebatê di van rêzên jêrîn de nas bikin.
Belengazî,serma,sêwitî,hejarî,rojên bêzar herdem li cem wî mîvanên xwîngiran bûn,lê ew rewşa civakî,koçberî û biyanistanî nedibûn alozên dijwar li pêş pêşketina pisporê me û nikanîn dilgermiya wî ji niştimanê xwe Kurdistan û ji zimanê dayika xwe re sar bikirina,ewî digot:(Zimanê me bûye istirî di çavên hovên riçperest de).
Qanatê Kurdo dilsozê welatê xwe; bi mêranî û bi giyaneke polatî li hember hemû bahozên hingirî radiwestiya,fêrbûn û pêşdabirina zimanê Kurdî li nik wî beşek giring bû di pêşketina bizava netewa Kurdî de.
Têkoşîn ji bo rûxwendina dijwariyan,hilanîna kend û kospan li ser riya bizava çanda Kurdî herdem ji xem û qiswetên Qanatê Kurdo bû,ewî di karên zanistî de gelorbûn û qelsbûn nasnedikir,ew li ser rêça rast û bê westandin di riya xwe de diçe;ev ne pesneke gewre û mezin e,eger mirov bêje:Qanatê Kurdo kaniyek ji kaniyên Kurdistanê pir dewlemend e,ew ji gelê Kurd re bextek mezin e,rola wî di pêşdaçûna Kurdelociya û nemaze di ware rêzimana Kurdî de gelek berçav in û ew bi peyebilind ji aliyên Rojhilatnasan de têtin nirxandin.
Stêrka ezmanê me;Qanatê Kurdo di 30 Tabaxê,sala (1909) de li gundê (Sozê)li parêzgeha (Qersê) li Kurdistana Bakur ji dayik bûye.
Bavê Qanatê Kurdo di sala (1918) an de tev mala xwe barkirin navçeya (Abaranê )li parêzgeha Rewanê (Yêrîvanê) û paşê ew diçin Tiflîsê û li wir jî bi cih bûn .
Di sala 1928 an de partî Kumunîst li komara Ermenistanê (Heystanê) neh xortên Kurd ji bo xwendinê şandin Lênîngradê,Qanatê Kurdo yekek ji wan xwendekaran bû,ewî di destpêkê de li fekulta Palan xwendina xwe bi dawî kir û di pişt re ew dibe xwendekarê zanîngeha Lênîngradê.
Qanatê Kurdo hîn di sala sisiyan de bû;keç û xortên Kurd û Rus yên ku dixwastin bibin Kurdnasê pêşerojê fêrî zimanê Kurdî dikirin.
Qanatê Kurdo di sala 1940 de bawernama Doktoriyê di warê Kurdelociya de ji peymangeha Rojhilatnasînê wergirt û ew di wir de yekser dibe mamostê Kurdnasiyê,ew di salên (1945-1953) an de wek lêkolînerê zanistî
di peymangeha Êtnografiya (nijadnasiyê) de dixebite.
Lê piştî damezrandina beşê lêkolînên Kurdî di sala 1960 de Qanatê Kurdo dibe serokê wê beşê û ta roja niha jî serokê wê beşê ye.
Erê!Apê me Qanatê Kurdo bi salan temen mezin e,lê dilê wî gelek xurt û can e,heftê sal ji temenê wî têper bûye,lê hîn agir û birûsk ji birûv û çavên wî vedibrûsin û ew hîn bi jîrbûn û bê westandin pirtûkxana Kurdî dewlemend dike.
Belkî mirov vê pirsê rewa bavêje holê;çima helbestvanê gewre Hejar nav li Qanatê Kurdo kiriye Behlewan!?Gelo rast Behlewan û Qanat yek in??!
Erê! Bersiva vê vepirsînê,xwendevanên dilsoz wê di nav rêzikên jêrîn de bipelînin;Qanatê Kurdo di ser sed berhemên zanistî re nivisîne û herweha jî gelek berhem jî ji zimanê Kurdî wergerandine zimanê Rusî,lê ji giringtirîn pirtûkên wî ev in:Rêzimana Kurdî(Zarava Kurmancî),Mosko,Lênîngrad 1957.Ferhenga Kurdî- Rusî Mosko,1960.Rêzimana zimanê Kurdî (pirtûka xwendegehê)Yêrîvan di van salên jêrîn de hatine çapkirin (1949,1960,1965,1970,1978.Rêzimana Kurdî bi zarava Kurmancî bi tîpên Latînî,1981,Frankfurt û herweha gelek berhemên din ji bo çapkirinê amede ne,gelo ev berhemên jorîn ji me re nabin mêlag ku em jî dengê xwe tev dengê helbestvanê mezin bilind bikin û bêjin:Bi rastîn Qanatê Kurdo Behlewan e.???!!
Gava rêzdar Qanat Kurdo bi xurt û germbûna dilê xwe li ber kenara Çemê Nêva seyran dikir;girava Wanê ya ku xwînên ciwanmêr û pîremêrên Kurdan hatibûn sorkirin bi bîra xwe tanîn û bedewiya bajarê Lênîngradê û cêmê Nêva nedibûn perde li pêş çavên Qantaê Kurdo ku ew ciwaniya welatê xwe Kurdistan jibîr bike,te digot qey gotinên hevalê xwe,helbestvanê gewre Cegerxwîn weke zengilan di dilê wî de lêdikeve.(Erê Şam şekir e lê welat şêrîntir e).
Gava ew û hevjîna xwe xanim Nadêjda di şevên Havînê di gulistana mala xwe de li stêrkên ezmanê xwe temaşe dikirin,ew herdu bi dengên bilind ji hev re dibêjin:Erê em bawer in di siberojê de zarokên Kurdan jî mînanî van stêrkan li ezmanê Kurdistanê,çiya û newalên me geş bikin .
Em li dawiyê temenek dirêj ji mamostê gewre re hêvî dikin û bila ew herdem bimîne stêrkek geş di ezmana çand û zimanê Kurdî de.
Lênîngrada berê
1982
Têbînnî:
Me ev kurtegotara Oçirk(wêjeçandeyî) di bin navê Kurdux di sala 1982 an di kovara (Rûja Nû) de li Siwêdê weşandiye,Oçirk jî cureyek ji cureyên gotaran e,di vir de şêweya derbirîna wêjeyî û çandî tevlehev dibin.
Efrîn,16.11.2026

Şîrove (0)